و مقدّمات و نتائج آنها دارد و همچنين بدانجهت كه امتداد زمان ما بين او و رويدادها و واقعيّات نمىتواند فاصله ايجاد كند ، لذا داراى حلم بينهايت است . مثلا انتقام از ظلمى كه يك فرد يا يك گروه مرتكب شده است و فرضا فاصلهء زمان بروز انتقام از بوقوع پيوستن آن ظلم ، ميلياردها سال هم بوده باشد ، براى خداوند سبحان مانند آن است كه همان لحظه كه ظلم اتّفاق افتاده انتقام آن نيز گرفته شده است ، زيرا - تعالى اللَّه قديمى كاو به يك دم كند آغاز و انجام دو عالم نمونه اى ناچيز از اين حلم در نفس انسانى نيز مشاهده مىشود . آن عدّه از نفوس كه به جهت رشد و كمال توانسته‌اند از تأثّر از جويبار حوادث بيرون آمده و علل و معلولات و مقدّمات و نتائج آنها را مشرفانه مشاهده كنند ، از حلمى شگفت انگيز برخوردارند - * ( إِنَّ إِبْراهِيمَ لأَوَّاه حَلِيمٌ ) * . ( 1 ) ( قطعا ابراهيم بسيار نيايش و ناله كننده بدرگاه خدا و بردبار است . ) غم چو بينى در كنارش كش به عشق از سر ربوه نظر كن در دمشق عاقل از انگور مىبيند همى عاشق از معدوم شيء بيند همى جنگ مىكردند حمّالان پرير تو مكش تا من كشم حملش چو شير ز ان كه در آن رنج مىديدند سود حمل را هر يك ز ديگر مىربود صبر مىبيند ز پردهء اجتهاد روى چون گلنار و زلفين مراد فكرت از ماضى و مستقبل بود چون از اين دو رست مشكل حلّ شود ديده چون بىكيف هر با كيف را ديده پيش از كان صحيح و زيف را پيشتر از خلقت انگورها خورده مىها و نموده شورها روح از انگور مىرا ديده است روح از معدوم شيء را ديده است در تموز گرم مىبينند دى در شعاع شمس مىبينند فى 19 - خداوند سبحان با علم حضورى ، وجود بينهايت خود را مىبيند ، يعنى او عالم

--> ( 1 ) التّوبة آيهء 114 .